به‌ له‌به‌رچاوگرتنی ده‌وری مێژوویی شامی کرماشانی
تێڕوانینێ له‌ زمانی ئه‌ده‌بی له‌ ڕێبازی مێژوویی شیعری باشوور

کوردپرێس؛ زمانی کوردی زمانێکی زیندوو و ڕوو له‌ گه‌شه‌یه‌، که‌وا خاوه‌نی زاراوه‌ و بن زاراوه‌ی جیاواز و هه‌مه‌ ڕه‌نگه‌، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ به‌هۆی زۆر کێشه‌وه‌ ئێسته‌ش ده‌رفه‌تی ئه‌وه‌ی بۆ نه‌ڕه‌خساوه‌ که‌وا هه‌موو تواناکانی خۆی به‌کاربێنێ. ئه‌م کێشه‌ و هۆکارانه‌ له‌سه‌ر هه‌ندێ له‌ زاراوه‌کانی ئه‌م زمانه‌ زاڵتره‌ له‌وانه؛‌ زاراوه‌ی کوردی باشوور‌ که‌ وێڕای پێشینه‌ی ئه‌ده‌بی کۆن و ئه‌و خه‌ڵکه‌ فراوانه‌ی که‌ ئه‌م زاراوه‌یه‌ به‌کاردێنن هێشتاش هه‌لومه‌رجی پێویست و بارودۆخی گونجاوی بۆ گه‌شه‌کردن و پێشکه‌وتنی هه‌مه‌ لایه‌نه‌ و ناساندنه‌وه‌ی نه‌ڕه‌خساوه‌.

ئه‌م وتاره‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌ی ئه‌دات به‌ ئاوڕدانه‌وه‌ی قۆناغی مێژوویی شێعری کوردی باشوور، وێڕای ناساندنی ئه‌م زاراوه‌یه‌، گۆڕانکاری و ئاڵوگۆڕه‌کانی زمانی ئه‌ده‌بی شاعیرانی بازنه‌ی باشوور لێکبداته‌وه‌. له‌م ڕووه‌وه‌ له‌سه‌ر هۆنراوه‌کانی "شامی کرماشان" له‌سه‌ر و لایه‌نی ئه‌ده‌بی و سه‌رووی ئه‌ده‌بی شێعری شامی، تێڕوانینێکی قووڵترمان ده‌بێ و ئاماژه‌ش ده‌که‌ین بۆ ده‌وری مێژوویی و کاریگه‌ری شامی له‌سه‌ر گۆڕانکاری زمانی ئه‌ده‌بی باشوور و سه‌رهه‌ڵدانی نوێخوازی له‌ ئه‌ده‌بیاتی کوردی باشووردا.

هه‌ڵبه‌ت ئه‌م تێڕوانینه‌ به‌س له‌سه‌ر لایه‌نی پوزێتیڤی شێعری شامی نییه‌ و لایه‌نی نێگاتیڤی شێعره‌کانیشی لێک ئه‌ده‌ینه‌وه‌.

هه‌ندێ له‌ کارناسان ئه‌و زاراوه‌ی له‌ ده‌قه‌کانی ئایینی یارساندا به‌کار هێنراوه‌ به‌ یه‌کێک له‌ بن زاراوه‌کانی باشووری داده‌نێن و هۆنراوه‌کانی ئه‌م ده‌قانه‌ له‌ ریزی کۆنترین هۆنراوه‌کانی زمانی کوردی دێنه‌ ئه‌ژمار.

له‌وانه‌یه‌ هۆنراوه‌کانی "بابا سه‌رهه‌نگ دودانی" که‌ یه‌کێک له‌ ناودارانی یارسانه‌ که‌ له‌ سه‌ده‌ی چواری کۆچی ژیاوه‌:

سه‌رهه‌نگ دودان، سه‌رهه‌نگ دودان

ئه‌ز که‌ ناممه‌ن، سه‌رهه‌نگ دودان

چه‌نی ئیرمانان مه‌گێڵیم هه‌ردان

تا زنده‌ که‌ریم ئایین کوردان

یان "بابا قه‌یسه‌ر هه‌ورامی" که‌ ئه‌ویش له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی چواره‌می کۆچیدا ژیاوه.

نه‌ ئه‌ورامانه‌ن، نه‌ ئه‌ورامانه‌ن            به‌هه‌شت به‌رین نه‌ ئه‌ورامانه‌ن

مۆران، هه‌زاران نه‌ سه‌ردارانه‌ن         نه‌واشان وه‌په‌ی به‌زم یارانه‌ن

هه‌ر له‌م باره‌وه‌ "جه‌لیل ئاهه‌نگه‌رینژاد"- شاعێری کرماشانی- له‌ وتارێکدا ده‌نووسێ: "هیچ گومانێک نییه‌ که‌ مێژووی ئه‌و شێعرانه‌ی که‌ به‌ زاراوه‌ی کوردی کرماشانی نووسراون- وه‌کوو کتێبی دیوانی گه‌وره‌- ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ساڵی 700ی هه‌تاوی، به‌ڵام ڕێژه‌ی ئه‌م کتێب و ده‌قانه‌ له‌ ئاستێکدا نییه‌ که‌ به‌ دڵنیاییه‌وه‌ بڵێین له‌م بواره‌وه‌ پێگه‌یه‌کی باشمان هه‌یه‌.